Schuldhulp aan dak- en thuislozen kan beter

In de afgelopen paar jaar hebben de grote gemeenten een indrukwekkende prestatie geleverd als het gaat om ondersteuning aan dak- en thuislozen. In bijvoorbeeld Rotterdam nam het aantal buitenslapers in de afgelopen drie jaar af van ongeveer 350 naar 15! Mede ingegeven door het Wmo-denken dat iedereen meedoet, bieden inmiddels alle grote gemeenten aan dak- en thuislozen individuele trajectplannen aan die ze weer op weg helpen op de terreinen wonen, dagbesteding, zorg en inkomen.

Omdat zeker driekwart van de (ex)dak- en thuislozen zich in een problematische schuldsituatie bevindt, is het van groot belang dat er de gemeente ook effectieve schuldhulpverlening aanbiedt. Om gemeenten op weg te helpen deze te organiseren hebben we in juni als Hiemstra & De Vries een discussiemiddag georganiseerd over dit onderwerp. Om het belang van effectieve schuldhulp aan deze specifieke groep te onderstrepen, hebben Jetta Klijnsma (staatssecretaris SZW) en Jet Bussemaker (staatssecretaris VWS) de bijeenkomst samen geopend. In het eerste deel van de bijeenkomst heb ik ons rapport Meedoen zonder schulden (hoe vergroten we de effectiviteit van de schuldhulpverlening aan dak en thuislozen) gepresenteerd. Ook presenteerde Connie Mensink (Universiteit Nijmegen) de beschrijving van het werkproces van het Utrechtse Stadsgeldbeheer. In het tweede deel van de bijeenkomst hebben medewerkers uit de maatschappelijke opvang en de schuldhulpverlening met elkaar nagedacht over de vraag ' wat er nodig is om de schuldhulp aan dak en thuislozen te verbeteren'. De resultaten daarvan kan je onder meer vinden in het verslag dat we hier van maakten en dat staat op de site van Hiemstra & De Vries.

Ik hoop dat ons rapport en de converentie bijdragen aan enthousiasme bij gemeenten om de schuldhulp aan deze kwestbare groep te verbeteren. Want het is helemaal niet zo ingewikkeld om de effectiviteit van de schuldhulp aan deze kwetsbare groep te verbeteren. Wel vraagt het om een doordachte visie op het aanbod aan dak- en thuislozen (welke intstrumenten zetten we in welke gevallen in en tegen welke voorwaarden). Hun vaak afwijkende schuldenpakketten (veel leefstijboetes van het CJIB, schulden bij corporaties etc.) en vaak geringen bureaucratiche vaardigheden (moeite om afspraken na te komen of formulieren in te vullen) leiden ertoe dat ze in de huidige werkprocessen van de schuldhulpverlening vastlopen. Intensievere begeleiding, concrete samenwerkingsafspraken tussen schuldhulp en maatschappelijke opvang (wie doet wat wanneer) en waar nodig de inzet van instrumenten zoals beschermingsbewind leiden zonder veel overhoop te halen al snel tot effectievere schuldhulp. En dat is precies waar behoefte aan is nu gemeenten zulke mooie succesen boeken om dak- en thuislozen op de terreinen wonen en dagbesteding weer perspectief te bieden.

In Wmo-magazine van juni 2009 hebben we de belangrijkste aanbevelingen uit ons rapport samengevat. Het artikel is eveneens te vinden op de site van Hiemstra & De Vries.

We hebben de ROA impactprijs gewonnen!

Vandaag heb ik namens Hiemstra & De Vries met trots de ROA Impact Prijs in ontvangst genomen. We kregen die prijs samen met het adviesbureau Significant voor het adviestraject dat we gezamenlijk uitvoerden voor het ministerie van SZW en dat onder meer leidde tot de zorgplicht schuldhulpverlening. De Impact Prijs wordt door de Raad van Organisatieadviesbureaus (ROA) uitgereikt aan het bureau dat met een adviestraject maximale maatschappelijke impact realiseert.

De prijs werd uitgereikt door Hans Dijkstal die namens de jury het onderstaande juryrapport oplas.

De jury is bijzonder onder de indruk van dit project dat zich beweegt op het snijvlak van wetenschap en advies. Het is een zeer interessante casus waarbij de opdracht door het bureau op adequate wijze is geherformuleerd waardoor het traject niet beperkt bleef tot het aanvankelijk gevraagde onderzoek, maar tot daadwerkelijke veranderingen heeft geleid.
Het bureau is er in geslaagd om met een korte doorlooptijd en redelijk beperkte inzet van mensen tot een uitstekend resultaat te komen.
De kennis van zaken en ervaring van de adviseur komt duidelijk tot uitdrukking. De jury prijst het dat de adviseur ondanks haar eerdere rol als wetenschapster haar rol als consultant tijdens dit traject zeer zorgvuldig heeft vormgegeven.
Het hebben van schulden is een groot maatschappelijk probleem en heeft gevolgen op vele andere terreinen, zoals leerprestaties, relaties, werk en gezondheid. Het komen tot oplossingen voor dit probleem leidt daarmee tot aantoonaar grote maatschappelijke impact.

De jury kent dan ook de ROA Impact Prijs 2009 toe aan dit project.

De jury hoopt dat het toekennen van de ROA Impact Prijs 2009 aan dit adviestraject beschouwd zal worden als een stimulans voor de advieswereld om zich meer te bewegen aan de onderkant van onze samenleving en daarmee een bijdrage te leveren aan de grote maatschappelijke impact die deze trajecten op onze samenleving hebben.

De ROA heeft dertig projecten van verschillende bureaus beoordeeld. Daarvan heeft zij er acht aan een audit onderworpen en vijf genomineerd. De winneaar is gekozen door een vakjury die bestond uit Hans Dijkstal (Oud minister van Binnenlandse Zaken), de heer Prof. Drs. J.W. Ganzevoort (Bijzonder hoogleraar Organisatiedynamiek en innovatie aan de UvA en Zelfstandig Bestuursadviseur), de heer Prof. Dr. J.L.A. Geurts (Hoogleraar Beleids- en Organisatiewetenschappen aan de Universiteit van Tilburg) en de heer Ewald Smits (hoofdredacteur Management Team en Sprout). Naast Hiemstra & De Vries waren ook BMC, Rijnconsult, Van Vieren en Squarewise genomineerd.

Commentaar en toelichting op certificering

Op het weblog van Erica Schruer en de website van Paul Rispens staat nadere toelichting en commentaar op de huidige stand van zaken ten aanzien van de certificering. De bezwaren zijn reel, maar mogen er niet toe leiden dat de normen een papieren tijger worden. Er moet een oplossing komen.

Certificering op losse schroeven?

In de afgelopen twee jaar is er door een aantal betrokken partijen gewerkt aan systeem van certificering. De resultaten hiervan zijn neergelegd in een NEN-norm. In een bijlage van deze norm is opgenomen dat het kwart schuldenaren met de hoogste aflossingscapaciteit niet drie maar vier of vijf jaar afbetalen binnen een schuldregeling. Na vaststelling van de normen is veel discussie ontstaan ontstaan over deze bijlage (zowel binnen als buiten de NVVK). Vandaag kwam de normcommissie bijeen over de vraag of de voorschriften over de langere looptijd in stand blijven of dat ze worden aangepast. Uit berichten op twitter valt op te maken dat er een flinke discussie gaande is en dat sommige betrokkenen zich zelfs afvragen of dit ertoe leidt dat de hele certificering op losse schroeven staat.

De certificering mag gewoonweg niet sneuvelen op een discussie over de looptijd!
Gecertificeerde organisaties tonen aan de crediteuren dat zij kwalitatief goed werk leveren en dat vertrouwen is hoogst noodzakelijk in een veld waar heel veel hele goede organisaties werken, maar helaas ook nog te veel organisaties die er een potje van maken.

AWBZ niet open voor schuldhulp

Vorige week dinsdag organiseerde Hiemstra & De Vries op verzoek van het ministerie van VWS een werkconferentie over schuldhulpverlening aan dak- en thuislozen. De conferentie werd geopend met een driegesprek tussen de staatssecretarissen Bussemaker (VWS), Klijnsma (SZW) en de Utrechtse wethouder Spit. In dat gesprek kwamen direct een aantal belangrijke pijnpunten van de schuldhulpverlening aan dak- en thuislozen aan de orde, te weten:
- de effectiviteit van schuldhulpverlening is te gering, zeker bij groepen met multiproblematiek zoals dak- en thuislozen;
- de ketensamenwerking moet verbeterd worden;
- de financiering van schuldhulpverlening biedt uitvoerders zelden de ruimte om langdurige ondersteuning aan te bieden.

Staatssecretaris Bussemaker liet, mede in reactie op vragen uit de zaal en van wethouder Spit, direct weten dat de AWBZ in ieder geval niet wordt opengesteld voor de financiering van schuldhulpverlening. Wel zei ze toe samen met staatssecretaris Klijnsma te kijken naar de knelpunten waar gemeenten op dit vlak tegenaan lopen en de rol die de ministeries kunnen spelen bij de oplossing er van.

Blijf stemmen voor ROA impactprijs!

Samen met een aantal collega's ben ik genomineerd voor de ROA impactprijs. De ROA is de Raad voor organisatieadviesbureaus. Ze reiken een prijs uit voor het adviestrraject waarvan de impact tot de verbeelding spreekt! Voor het ministerie van SZW hebben wij vorig jaar aanbevelingen uitgewerkt om de effectiviteit te vergroten. Het wetsvoorstel voor een wettelijke zorgplicht is een van de uitvloeisels van ons project. We staan op dit moment aan kop. als we dat volhouden tot en met aanstaande vrijdag winnen we de publieksprijs.

Stem dus op ons project op www.mt.nl/impact

Kabinet neemt maatregelen tegen oplopende schuldenproblematiek

De economische crisis en oplopende werkloosheid vormen voor het kabinet de aanleiding voor extra maatregelen op het terrein van de schuldhulpverlening. Afgelopen vrijdag liet staatssectretaris Klijnsma de Tweede Kamer weten dat (letterlijke stukken tekst uit het kamerstuk):

1. De werkpleinen ingezet gaan worden om mensen met (het risico op) schulden zo snel mogelijk te ondersteunen met informatie en indien nodig hulp

Er wordt voor gezorgd dat nieuwe groepen die met inkomensachteruitgang kunnen worden geconfronteerd in een vroeg stadium voorzien worden van adequate informatie en zo nodig doorverwezen worden naar hulpverlening. Hier ligt een taak voor de frontoffice medewerkers. Frontoffice medewerkers krijgen extra training om dit onderdeel in de integrale dienstverlening mee te nemen. Er wordt voorlichtingsmateriaal ontwikkeld dat hen in deze taak ondersteunt.
De volgende informatie wordt op de Werkpleinen gegeven:

- informatie over de mogelijke gevolgen van de economische crisis op hun financiële situatie;
- informatie over de dienstverlening die gemeenten kunnen bieden op het terrein van preventie en schuldhulpverlening;
- informatie over inkomensondersteunende voorzieningen van gemeenten.
SZW stelt hiervoor middelen aan het UWV beschikbaar.

2 Gemeenten extra geld krijgen om het groeiend beroep op schuldhulpverlening op te vangen

De economische crisis zal er naar verwachting toe leiden dat het beroep op de minnelijke schuldhulpverlening toeneemt. De eerste signalen daarover zijn al bekend. Schuldhulpverlening wordt al door gemeenten uitgevoerd. Voor de verwachte extra toeloop als gevolg van de economische crisis stelt het kabinet incidenteel voor een periode van drie jaar extra geld ter beschikking.
De gemeenten zullen met deze extra middelen het volgende realiseren:
- opvang van de extra toeloop op de schuldhulpverlening;
- het realiseren of in stand houden van de brede toegankelijkheid van de schuldhulpverlening. Dit is extra van belang in verband met de toestroom van nieuwe groepen naar de schuldhulpverlening als gevolg van de economische crisis;
- de beperking van de wacht- en doorlooptijden. Het streven is er daarbij nadrukkelijk op gericht om de wachttijd te beperken tot maximaal vier weken, zonder dat dit negatieve gevolgen heeft voor de lengte van de doorlooptijd. De extra middelen worden via een specifieke uitkering aan de gemeenten beschikbaar gesteld.

3 Gemeenten ondersteuning krijgen bij de implementatie van de zorgplicht

Juist in deze tijd van economische crisis met een verwachte toeloop op schuldhulpverlening is een kwalitatief goed aanbod essentieel. Deze maatregel is erop gericht om vooruitlopend op de inwerkingtreding van het wetsvoorstel ‘wettelijk kader minnelijke schuldhulpverlening’ de gemeenten te ondersteunen bij het implementeren van onderdelen van het wetsvoorstel.
Dit vergt mogelijk aanpassing van processen en werkwijze. Hierbij zullen de gemeenten worden ondersteund. Deze ondersteuning zal plaatsvinden door een externe partij die daarbij actief gebruik zal maken van de ervaringen van gemeenten die al geheel of gedeeltelijk werken volgens de eerder genoemde normen.
Over de wijze waarop deze ondersteuning concreet vorm en inhoud krijgt zal nader overleg plaatsvinden met de VNG en Divosa. Een aantal gemeenten zal in dit kader ondersteunende activiteiten ontwikkelen.
Middelen worden aan deze gemeenten via een specifieke uitkering beschikbaar gesteld.